Rola witaminy A w utrzymaniu zdrowia skóry
Witamina A odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowej, jędrnej i dobrze nawilżonej skóry. To nie tylko popularny składnik kremów przeciwzmarszczkowych, ale także jedna z najlepiej przebadanych substancji stosowanych w dermatologii i kosmetologii. Dzięki swoim właściwościom regenerującym, ochronnym i przeciwstarzeniowym witamina A wspiera zarówno codzienną pielęgnację, jak i leczenie wielu schorzeń skórnych.
Czym dokładnie jest witamina A, jak działa na skórę i dlaczego warto ją wprowadzić do rutyny pielęgnacyjnej? Odpowiedzi znajdziesz w naszym artykule.
Czym jest witamina A
Witamina A to nie jeden, lecz grupa podobnych w budowie związków chemicznych zwanych retinoidami. Najważniejszymi związkami w tej grupie są:
- retinol – podstawowa forma witaminy A,
- aldehyd retinowy (retinal) – utleniona forma retinolu,
- kwas retinowy – najbardziej aktywna postać witaminy A.
W żywności pochodzenia odzwierzęcego retinol występuje w postaci estru – palmitynianu retinylu (Retinyl palmitate). Tę postać zawierają często również produkty kosmetyczne, w tym maść UNIVITA z witaminą A, oraz produkty lecznicze. Jest ona bowiem stabilniejsza i mniej drażniąca od czystego retinolu.
Do grupy retinoidów należą także:
- beta-karoten – w wyniku przemian w organizmie powstaje z niego retinol;
- różne metabolity retinolu powstające w organizmie;
- syntetyczne retinoidy o aktywności retinolu (stosowane jako leki w różnych schorzeniach).
Wszystkie wyżej wymienione związki, które zaliczamy do wspomnianej grupy witaminowej, wykazują w organizmie działanie takie jak retinol, co wyjaśniamy poniżej.
Aktywność witaminy A
Witamina A, którą powinniśmy na co dzień dostarczać sobie wraz z pożywieniem, jest bardzo ważna dla prawidłowej pracy organizmu. Ma duży wpływ na funkcjonowanie między innymi układu odpornościowego i układu rozrodczego, na podziały komórkowe, prawidłowe wykorzystanie żelaza oraz prawidłowe działanie narządu wzroku.
To, że mamy zmniejszoną odporność, słaby apetyt i czujemy się zmęczeni, może być wynikiem niedoboru nie tylko witaminy A, ale także i innych składników odżywczych, witaminowych i mineralnych.
Jednak istnieją też bardziej wyraźne symptomy deficytu tej właśnie witaminy. Należą do nich między innymi:
- zaburzenia widzenia przy zmianie natężenia światła oraz o zmierzchu (kurza ślepota),
- anemia niedobarwliwa,
- obniżona płodność u mężczyzn,
- osłabienie kości i zębów u dzieci i nastolatków,
- zaburzenia funkcjonowania błon komórkowych i skóry.
To właśnie prawidłowe różnicowanie i wzrost komórek, zależne między innymi od prawidłowego poziomu witaminy A w organizmie, są niezbędne dla funkcjonowania błon śluzowych i skóry oraz utrzymania ich prawidłowego nawilżenia.
Efektem niedoboru retinoidów jest m.in.:
- wysychanie rogówki i spojówki oka (kseroftalmia),
- zmętnienie i rozmiękczenie rogówki oka (keratomalacja),
- zatykanie przez łuszczący się naskórek przewodów gruczołowych (np. gruczołu łzowego) oraz dróg moczowych i żółciowych (w których mogą się nawet tworzyć kamienie),
- zmiany w błonie śluzowej układu oddechowego – problemy z usuwaniem śluzu, zmiany metaplastyczne,
- suchość błon śluzowych – zaburzenia smaku i węchu, zapalenia śluzówki jamy ustnej, zanik nabłonka jelitowego,
- nadmierne rogowacenie naskórka – obserwuje się suchość skóry, nadmierne złuszczanie, nadmiar zmarszczek, suchość i łamliwość paznokci, przedwczesne siwienie włosów.
Właściwości kosmetyczne i lecznicze witaminy A stosowanej miejscowo na skórę
Prawidłowe stężenie witaminy A w organizmie ma niebagatelny wpływ na funkcjonowanie i wygląd naszej skóry. Oczywiście bardzo ważne jest uzupełnienie niedoborów w diecie, a czasem nawet suplementacja. Jednak okazuje się, że witamina A może być również stosowana bezpośrednio na skórę w formie kosmetyków i leków do stosowania miejscowego, przynosząc wymierne korzyści.
Kosmetyki z witaminą A
Retinoidy, które najczęściej znajdziemy w kosmetykach, to:
- retinol,
- palmitynian retinylu,
- retinal,
- beta-karoten.
Retinoidy to związki dobrze rozpuszczalne w tłuszczach. Dzięki temu łatwo wnikają do warstwy rogowej naskórka, gdzie mogą działać efektywnie. Do skóry właściwej i tkanki podskórnej przenikają tylko w niewielkim stopniu.
Witamina A obecna w produktach kosmetycznych powoduje:
- przyspieszenie odnowy naskórka i gojenia się ran,
- wzmocnienie bariery ochronnej skóry,
- zmniejszenie przeznaskórkowej utraty wody,
- aktywację obecnych w skórze fibroblastów – powoduje to zwiększenie syntezy kolagenu i elastyny,
- hamowanie metaloproteinaz, czyli enzymów degradujących tkankę łączną,
- wspomaganie usuwania zdegenerowanych włókien elastynowych,
- prawidłowe rozmieszczenie barwnika – melaniny – w skórze,
- stymulowanie powstawania w skórze właściwej nowych naczynek krwionośnych,
- zmniejszenie ilości łoju wydzielanego przez skórę,
- częściowe pochłanianie promieniowania UV,
- działanie antyoksydacyjne, czyli wiążące wolne rodniki tlenowe.
Efektem działania kosmetyków z witaminą A jest m.in.:
- poprawa stanu tkanki łącznej skóry właściwej,
- lepsza jędrność skóry,
- większa elastyczność skóry,
- wzrost nawilżenia skóry,
- zmniejszenie przebarwień skóry,
- zahamowanie tworzenia się zaskórników,
- redukcja zmarszczek,
- zapobieganie zniszczeniom wywołanym promieniowaniem UVA i UVB.
Z powodu wyżej wymienionego zakresu działań kosmetyki z witaminą A polecane są do pielęgnacji skóry suchej i szorstkiej. Dzięki nim zmniejszy się stopień rogowacenia i łuszczenia naskórka. Skorzysta na ich zastosowaniu skóra z przebarwieniami i drobnymi zmarszczkami. Witamina A przywraca skórze elastyczność i jędrność. Pozwoli też na szybsze gojenie się drobnych ran.
Witamina A i jej wpływ na zahamowanie procesów starzenia się skóry
Jeśli rozważymy wyżej wymienione zalety kosmetyków zawierających witaminę A, zauważymy, iż wszystkie wymienione ich działania sprzyjają zachowaniu młodego wyglądu skóry. Z tego też względu uważa się, że retinol i jego pochodne są jednymi z najbardziej efektywnych składników kosmetycznych hamujących procesy starzenia.
Witamina A aktywuje obecne w skórze właściwej fibroblasty. Są to komórki, których zadaniem jest produkcja:
- kolagenu nadającego skórze jędrność i odporność na rozciąganie;
- elastyny odpowiedzialnej za sprężystość i elastyczność skóry;
- innych składników macierzy zewnątrzkomórkowej, takich jak kwas hialuronowy i glikozaminoglikany, warunkujących odżywienie i nawilżenie skóry.
Z wiekiem aktywność fibroblastów spada i dlatego skóra traci jędrność. To między innymi właśnie włókna kolagenowe i elastynowe tworzą tkankę łączną, która jest swoistym „rusztowaniem” nadającym skórze wytrzymałość, sprężystość i elastyczność. Wzmocnienie przez witaminę A aktywności fibroblastów jest kluczowe w procesie utrzymania młodości skóry.
Witamina A zwiększa także ilość fibroblastów, co przekłada się na efektywną odnowę i gojenie się drobnych uszkodzeń skóry.
Dodatkowo witamina A wykazuje działanie ochronne przed skutkami promieniowania UV. Słońce ma na nas dobroczynny wpływ, jednak w nadmiarze powoduje między innymi niszczenie włókien kolagenowych i elastynowych oraz powstawanie wolnych rodników. Niektóre formy witaminy A (np. beta-karoten, galusan retinylu) mają działanie przeciwutleniające, co zmniejsza niszczący wpływ wolnych rodników na komórki skóry.
Ze względu na to, że silniejsze stężenia mogą powodować podrażnienia, w kosmetykach zwykle stosuje się retinol w małych ilościach (najczęściej 0,01–0,08%). Kuracja kremem z retinolem najlepiej działa przy regularnym stosowaniu – pierwsze efekty można zauważyć po kilku miesiącach, a pełna terapia trwa zazwyczaj około roku.
Kosmetyki zawierające niskie stężenia retinolu (np. 0,1%) są dobrze tolerowane przez skórę i mogą być stosowane przez dłuższy czas bez poważniejszych skutków ubocznych. Regularne stosowanie takich produktów wpływa na pogrubienie naskórka, zmniejszenie oznak starzenia oraz poprawę ogólnej kondycji skóry.
Retinoidy w leczeniu chorób skóry
Ze względu na swoje działania retinoidy są stosowane w leczeniu chorób przebiegających z nadmierną proliferacją naskórka oraz chorób zapalnych skóry. Ich dodatek do leku zwiększa także wchłanianie innych substancji leczniczych stosowanych w preparatach medycznych używanych miejscowo na skórę. W leczeniu stosuje się zarówno retinoidy naturalne, jak i ich syntetyczne pochodne (np. acytretyna, adapalen, tazaroten).
Retinoidy stosuje się między innymi w leczeniu trądziku i łuszczycy. Pomocne bywają w chorobach z nadmierną suchością i rogowaceniem skóry, takich jak atopowe zapalenie skóry, rybia łuska, liszaj płaski, oraz wspomagają leczenie brodawek, czyraczności, owrzodzeń.
W leczeniu skóry retinoidami wykorzystuje się ich właściwości, takie jak:
- regulacja procesów różnicowania się keranocytów,
- normalizacja mechanizmów rogowacenia,
- ułatwianie złuszczania się korneocytów,
- hamowanie degradacji włókien elastynowych i kolagenowych w tkance łącznej,
- regulacja pracy gruczołów łojowych,
- poprawa procesów gojenia się naskórka.
Kuracje retinoidami chorób skóry monitoruje lekarz z uwagi na to, że stosowane w nich preparaty mają większy potencjał drażniący niż kosmetyki z witaminą A.
Podsumowanie
Witamina A jest niezbędna dla utrzymania zdrowia skóry. Stosuje się ją w produktach kosmetycznych ze względu na jej działanie przeciwstarzeniowe oraz poprawiające gładkość i elastyczność skóry. Dodatkowo wprowadzenie do pielęgnacji kosmetyków z witaminą A łagodzi szkodliwy wpływ nadmiernego opalania i niweluje przebarwienia. Jednak jej właściwości są szersze – zarówno naturalne, jak i syntetyczne retinoidy stosowane są w łagodzeniu szeregu chorób skórnych.
